بدايه گو
نقدو بررسی افکار و آینده نگاری بااتکاءبرمباحث شناخت حوزه های اجتماعی وسیاسی

تاريخ : دوشنبه دوازدهم تیر 1391
تحریم یکی از ابزارهای فشار در پیشبرد اهداف سیاست خارجی کشورها در سطح بین المللی است.


تحریم های اقتصادی ابزاری مناسب، کم هزینه تر و مشهودتر از اقدام نظامی برای اعمال سیاست و اهداف مورد نظر می باشد. در دوران معاصر ایالات متحده آمریکا، از آغازگران تحریم اقتصادی در سطح جهان می باشد و از این حربه، جهت نیل به اهداف خود سود جسته است. برخی از تحریم ها، هزینه های گزافی را بر مردم کشور تحت تحریم وارد می نماید. با این حال اگر دارای منافع استراتژی اساسی باشد، می تواند مطلوب محسوب گردد.
تحریم یکی از ابزارهای فشار و اجبار در پیشبرد اهداف سیاست خارجی کشورها در سطح بین المللی می باشد. از گذشته های دور کشورهای قدرتمند اقتصادی جهان از ابزار تحریم بخصوص تحریم اقتصادی به عنوان اهرم های فشار بهره می بردند. اگر چه تحریم ها و محاصره اقتصادی بیش تر به سیاست جهانی معاصر مربوط می شود، اما کاربرد این ابزار در طول تاریخ دیده شده است. از آن جایی که ایران یکی از باستانی ترین و قدیمی ترین کشورهای جهان است که در طول تاریخ توانسته است در عرصه بین الملل، کارکرد و نقش های مختلفی را ایفا نموده و بر دیگر کشورها و همسایه های خود تأثیرات مثبتی از لحاظ انتقال تمدن و فرهنگ، شهرسازی، تولید علم و فناوری داشته است، همواره موقعیت استراتژیک کشور ایران در طول تاریخ، باعث ایجاد فشار و تحریم هایی علیه این کشور شده است. برخی از کشورهای جهان سوم نیز در روند رشد اقتصادی و سیاسی خود، انواع تحریم را تجربه کرده اند، چین و هند از جمله کشورهایی هستند که به دلیل آزمایش های هسته ای خود، تحریم اقتصادی را گذرانده اند. در دوران معاصر ایالات متحده آمریکا، از آغازگران تحریم اقتصادی در سطح جهان می باشد، و از این حربه، جهت نیل به اهداف خود سود جسته است.
تحریم زمانی موفق است که هزینه سنگینی بر کشور تحت تحریم تحمیل نماید و فشار اقتصادی را به فشار سیاسی موثر تبدیل سازد و تغییرات مورد نظر را در رفتار و یا ماهیت نظام تحت تحریم ایجاد کند و هزینه ای که بر اقتصاد کشور تحت تحریم تحمیل می نماید، بیشتر از هزینه آن برای اقتصاد کشور تحریم کننده باشد. سرانجام در قیاس با دیگر ابزارها و سیاست های ممکن از مطلوبیت بیشتری برخوردار باشد. تحریم های اقتصادی ابزاری مناسب، کم هزینه تر و مشهودتر از اقدام نظامی برای اعمال سیاست و اهداف مورد نظر می باشد. کشور اعمال کننده در صورت تهدید نظامی، می بایست هزینه های گزافی را متحمل شود.
تحریم ها غالباً با ابزارهای دیگر مانند تهدید نظامی و انزوای سیاسی به کار برده می شود و تحریم یک کشور غالباً چندین سال به طول می کشد. طی مدت تحریم، تغییرات اقتصادی و سیاسی مهم، مستقل از تحریم به وقوع می پیوندد که تأثیر آنها را نمی توان به راحتی از تاثیر تحریم اقتصادی جدا نمود. برخی از تحریم ها، هزینه های بسیار گزافی را بر مردم کشور تحت تحریم وارد می نماید. با این حال اگر دارای منافع استراتژی اساسی باشد و از زیان های سنگین جلوگیری کند، می تواند همچنان مطلوب محسوب گردد.
تعریف تحریم: به طور کلی، تحریم به هر عمل منفی در پاسخ به کنشی خاص در چارچوب اهداف تحریم می گویند. تحریم دستکاری روابط اقتصادی به منظور دستیابی به اهداف سیاسی است که با هدف ناگزیر کردن جامعه به تغییر سیاست یا حکومت خود، آن را تهدید به تنبیه اقتصادی می نماید.

اهداف تحریم: هدف از تحریم در چارچوب کلی در موارد زیر خلاصه می شود:
1.تهاجمی: در این حالت تحریم برای تغییر رفتار کشوری خاص استفاده می شود.
2.دفاعی: در این حالت تحریم برای کاهش سریع توسعه توانایی های استراتژیک کشوری خاص مورد استفاده قرار می گیرد.
3.ارتباطی: در این حالت تحریم، برای ارسال پیام عدم رضایت نسبت به رفتار کشوری خاص به کار گرفته می شود.

تحریم اقتصادی: تحریم اقتصادی یکی از انواع اقدامات دسته جمعی می باشد و بر این اساس باید از کارآمدی و تأثیرگذاری لازم برخوردار باشد.
چنانچه اقدامات دسته جمعی، از جمله تحریم های اقتصادی برای حفظ صلح و امنیت بین المللی موثر نباشند، نباید اعمال گردند و در صورتی که اجرای آنها آغاز شده و بی‌تأثیر تشخیص داده شده اند، باید متوقف گردند.
مارگارت داکسی از نویسندگان معروف در زمینه مسئله تحریم اقتصادی است. او تحریم های بین‌المللی را چنین تعریف می نماید: «تنبیهاتی که در قابل تبعات اعلام شده ناکامی هدف در تبعیت از استانداردها یا الزامات بین المللی، تهدید به اجرا و یا واقعا اعمال شده اند.» در زمینه تحریم‌های
بین‌ المللی، تعاریف متعددی از سوی نظریه پردازان علم سیاست و حقوق بین الملل وجود دارد که به برخی اشاره می شود:
تحریم های بین المللی عبارت است از اقدامات اقتصادی زورمدارانه که علیه یک یا چند کشور اعمال می شوند و هدف آن تلاش برای اجبار به تغییر سیاست یا حداقل اثبات نظر کشور تحریم‌کننده درباره سیاست های کشور دیگر است. تحریم بین‌المللی یعنی حذف آگاهانه و با خواست دولتی و یا تهدید به حذف روابط تجاری و مالی معمول.
انواع تحریم اقتصادی: تحریم اقتصادی را می توان از جنبه های مختلف تقسیم بندی نمود، از لحاظ منشأ تحریم سه نوع تحریم وجود دارد: الف. تحریم یک جانبه
ب. تحریم چند جانبه از سوی چند کشور ج. تحریم توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد.

تحریم های اقتصادی عمدتا از دو شیوه اعمال می‌گردد. تحریم تجاری و تحریم مالی. در تحریم تجاری انواع روابط وارداتی و صادرات محدود یا قطع می شود. در تحریم مالی محدودیت و تضییقات و فشارهایی بر روابط مالی کشور هدف اعمال می گردد.
تجربه جهانی نشان می دهد، تحریم ها زمانی بیشترین تأثیر و کارایی را دارند که چند جانبه باشند. اعمال تحریم های چند جانبه، زمانی امکان پذیر است که کشور تحریم کننده بتواند حمایت و همکاری موثر جامعه جهانی را کسب کند.
سازمان ملل و تحریم های اقتصادی: مسئله اساسی در باب تحریم اقتصادی به تشکیل جامعه ملل و سازمان ملل مربوط می شود که این ابزار و شیوه را وارد مراحل و چارچوبی خاص در جهت اهداف سودجویانه برخی از کشورها نمود، به نحوی که در میان تحریم هایی که بین سال های 1945 و 1990 در عرصه بین المللی تحمیل شده، بیش از سه چهارم این تحریم ها توسط کشور آمریکا و در جهت اهداف استعمارگرایانه آن، علیه دیگر کشورها انجام گرفته است. در ماده 41 منشور سازمان ملل، هیچ اشاره ای به تحریم اقتصادی نشده است و فقط فهرستی غیرجامع از ابعاد اجرایی این اقدامات را بیان ساخته که شامل «تفسیر کامل یا جزئی روابط اقتصادی و راه آهن، دریا، هوا، پست، تلگراف، رادیو و دیگر ابزارهای ارتباطی و تحدید روابط دیپلماتیک است.» برخی از حقوقدانان، معتقدند که شورای امنیت باید به هنگام اجرای وظایفش به موجب ماده 41 منشور، از جمله در اعمال تحریم های اقتصادی، کلیه انواع حقوق بشر را رعایت نماید.
یکی از مهمترین قواعد آمره ای که شورای امنیت باید در اعمال تحریم های اقتصادی آن را رعایت نماید، حق حیات می باشد که بر اساس تفسیر کمیته حقوق بشر دارای مفهومی وسیع است و شامل تأمین حداقل کالاها و خدمات ضروری و امکانات اولیه بهداشتی و مراقبت های پرشکی نیز می شود. بنابراین تحریم های اقتصادی جامع و گسترده که مردم را از دستیابی به این امکانات محروم می سازد، مغایر با قاعده آمره حق حیات می باشد.
تحریم اقتصادی کشور ایران: جمهوری اسلامی ایران به دلیل پافشاری بر حق مسلم خود‌‌، جهت برخورداری از انرژی صلح‌‌آمیز هسته‌‌ای، با تهدید تحریم‌‌های اقتصادی بویژه تحریم‌‌های مالی و بانکی روبه‌رو شده است. سیاست خارجی آمریکا و سیاست های استکبار جهانی، با ابزار تحریم و فشار علیه ایران، نتوانسته است به هیچ کدام از اهداف خود دست یابد و این تهدیدها و فشارها تغییری را در سیاست های داخلی و بین المللی جمهوری اسلامی ایجاد نکرده است، به نحوی که کشور ایران همچنان حامی گروه های اسلامی جهان و کشور لبنان و فلسطین بوده و در مخالفت خود با اقدامات و فعالیت های سیاسی آمریکا و رژیم صهیونیستی استوار است و با دستیابی به انرژی هسته ای و موشک های دور برد توانسته به موفقیت های قابل توجهی نایل گردد. این مسائل منجر به کسب استقلال طلبی و بسط فرهنگ مبارزه با زور و سلطه استکبار جهانی در میان مردم و دولت ایران شده است. اما در این میان، سیاست تحریم و اقدامات غیر انسانی آمریکا باعث گردیده تا کشور آمریکا چهره و تصویر نامناسبی در بین مردم جهان پیدا کند و مردم ایران را جهت مبارزه با نقشه ها و توطئه های استکبار جهانی آماده سازد.
راهکارها: باید این مسئله را در نظر داشت که از برخی تحریم ها می توان در جهت توسعه اقتصاد ملی و آغاز نوآوری اجتماع و افزایش تولید ملی بهره جست. درجه موفق بودن راهبردهای مقابله با تحریم و بی اثرسازی آن به درجه بلوغ یک نظام ملی نوآور بستگی دارد. اگر بهره برداری از منابع و امکانات داخلی مقرون به صرفه تر از منابع و روابط تحریمی باشد، می توان از این مسئله در جهت رشد تولید داخلی بهره برد.
از آن جایی که سهم کشورها در تجارت بین المللی بالاتر باشد، احتمال دست زدن به تحریم علیه آنها کمتر است و هر چقدر سهم تجارت بین الملل در تولید ناخالص کشور بیشتر باشد، درجه آسیب پذیری کشور از تحریم بیشتر خواهد شد. لذا کشورها با افزایش تولید ملی و تکیه بر محصولات بومی و داخلی می‌توانند تحریم اقتصادی را خنثی سازند.
در کنار برخورداری و استفاده بهینه از درآمد صادرات نفتی، می توان با بالابردن وضعیت تولید زیرساخت ها، توانمندی های فناوری و کیفیت سرمایه گذاری و تشویق سرمایه گذاری های خارجی و داخلی میزان رشد اقتصادی را بالا برده و از مسئله تحریم اقتصادی در جهت بهره برداری بهینه و سنجیده از امکانات تولید بومی بهره جست.

منابع:
رهیافت ها و نظریه های کارایی تحریم در اقتصاد سیاسی بین المللی، اکبر ولیزاده، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 41، شماره1، بهار 1390
سیاست خارجی آمریکا و تحریم های جدید علیه جمهوری اسلامی ایران، دکتر رضا سیمبر، دانش سیاسی، سال ششم، ش2، پاییز و زمستان 1389.
محدودیت های حقوقی شورای امنیت در اعمال تحریم های اقتصادی، منصور فرخ سیری، مجله حقوقی بین المللی، نشریه مرکز امور حقوقی بین‌ المللی معاونت حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری، سال 25، ش39، 1387
تحریم اقتصادی:آثار و پیامدها، سیاستها و راهکارها، مصطفی آذری، تهران: موسسه تحقیقاتی تدبیر اقتصاد، 1387



: مرتبه
ارسال توسط اصفهانی

خرید شارژ

فروشگاه اينترنتي ايران آرنا

تفریح و سرگرمی

دانلود